Agenda De Werkende Mens

Bijgewerkt 30-08-2011

Inhouds-  overzicht

Lezing door Pieter Roskam over de eerste roerige periode van Oss, die in 1893 tot een dieptepunt leidde: de moord op de brigadecommandant van de Osse marechaussee, wachtmeester Hoekman. Zie portret >

De tweede bandeloze periode van Oss, in de jaren dertig, ligt verser in het geheugen, hoewel die tot ver in de tachtiger jaren is weggestopt. Op 21 september 2011 gaat er een spannende film in première, waarin de sfeer van de dertiger jaren in Oss wordt opgeroepen rond een aantal gebeurtenissen uit die tijd, maar ook een spraakmakende gebeurtenis uit 1893: de laaghartige moord op wachtmeester Hoekman, gevolgd door een weerzinwekkende schennis van diens graf, door de meest medogenlozen uit het Osse milieu.

Wachtmeester Hoekman was een plichtsgetrouwe protestant uit Zeeland die in 1886 in Oss werd geplaatst als brigadecommandant. Hij ervoer dat het milieu al meerdere generaties verachting had voor het gezag. Meer dan tweederde van de Osse beroepsbevolking werkte lange dagen in de industrie. Het milieu, aangevoerd door "de Baron", zoals de peetvader van de gevaarlijkste familiebende werd genoemd, speelde gewetenloos in op de onvrede bij arbeiders en malafide toeleveranciers. Fabrikanten en opzichters werden geïntimideerd, zelfs met aanslagen op hun leven. Maar Hoekman ging onverschrokken voort, ook toen hij wist dat zijn leven gevaar liep. Vier dagen voor de rechtzitting waarin veel leden van het Osse milieu, inclusief de gehele "baronnenfamilie", op zijn getuigenis achter slot en grendel zouden komen, werd hij het slachtoffer van de eerste aanslag met dodelijke afloop.

De oplossing van de moord werd bemoeilijkt wegens de door bedreiging of omkoping afgedwongen zwijgzaamheid of opgedrongen valse verklaringen van de getuigen. Nog voor de zaak behandeld wordt nemen de kopstukken de wijk naar Amerika. Een eerste rechtzaak moet worden overgedaan als blijkt dat er valse verklaringen zijn afgelegd. De kroongetuige, die lang werd verdacht, wordt buiten vervolging gesteld. Uiteindelijk worden er 4 mannen veroordeeld, waarvan er 3, ook na hun vrijlating, blijven volhouden onschuldig te zijn. Van de vierde is niets meer vernomen: de jonge Baron, die onmiddellijk na zij vrijlating in 1905 naar zijn familie in Amerika is gereisd.

Pieter Roskam heeft al van jongs af aan belangstelling voor de Geschiedenis van Oss. Hij was erbij toen André van Duren in de Osse bibliotheek kwam vertellen dat de film werkelijk gemaakt ging worden en hoe hij tot het script gekomen was. Hoewel de film de sfeer ademt van de dertiger jaren past de moord op Hoekman uit 1893 er naadloos in. Als figurant voor de opnamen merkte Pieter dat velen wel iets weten van de roerige periode in de jaren dertig, maar weinig of niets van de turbulente periode in de jaren negentig. Een stimulans om die periode en de aanloop daartoe nog eens goed onder de aandacht te brengen.

Op de webstek roskamox.nl/donkeross is naast een verzameling foto's van de filmset ook veel informatie te vinden over de beide roerige perioden uit de Osse geschiedenis. Er zijn verschillende publicaties met veel foto's beschikbaar of opvraagbaar en er is een genealogisch bestand waarin al veel hoofdpersonen zijn opgenomen. Binnenkort worden de meeste krantenberichten uit de tijd van Hoekman toegevoegd.

Activiteiten Stadsarchief Oss: Toen en nu

Agenda historische activiteiten Stadsarchief

Het Stadsarchief presenteert een gevarieerde agenda met interessante historische activiteiten. Kijk daarvoor op www.stadsarchiefoss.nl.